U bent hier

Waarderen

Waarderen

Het waarderen van objecten of (deel-)collecties is een belangrijk onderdeel van het collectiebeleid. Als we in een erfgoedcontext spreken over ‘waarderen’, dan gaat het niet over het bepalen van de financiële waarde, maar van de erfgoedwaarde.

Waarderen is het doen van beargumenteerde uitspraken over de waarde van erfgoed. Dit gebeurt binnen een bepaald vergelijkings- of referentiekader en aan de hand van vooraf bepaalde criteria.

Waarom waarderen?

Waarderen gebeurt vaak impliciet: er wordt bijvoorbeeld gekozen welke objecten worden tentoongesteld of gerestaureerd. Maar de waarde van erfgoed expliciteren is nog belangrijker.

Waarderen is belangrijk om keuzes te maken en prioriteiten te stellen binnen het collectiebeleid. Het zorgt ervoor dat je weloverwogen keuzes en beslissingen kan maken. Bovendien creëer je op die manier een draagvlak voor het behoud en het beheer van de collectie.

Waarderen is geen doel op zich, maar gaat altijd uit van een vraagstelling of aanleiding. Dit kan heel uiteenlopend zijn:

  • welke collectiestukken wil ik het meest vrijwaren voor waardeverlies;
  • wat moet prioritair geëvacueerd worden bij een calamiteit;
  • welke deelcollectie wil ik eerst laten digitaliseren of restaureren;
  • wat hoort niet thuis in de collectie;
  • welke stukken wil ik gebruiken in de nieuwe permanente opstelling;
  • wat is het ontwikkelpotentieel van een bepaalde deelcollectie;

De waarde kan uitgedrukt worden in een score (die je beargumenteert), een waardestelling ('statement of significance'), en/of een onderverdeling van je collectie in specifieke categorieën (bv. kerncollectie, steuncollectie, past niet in de collectie enz.).

Op het einde van een waarderingsproces ben je in staat om op basis van de toegekende waarde gefundeerde beslissingen te nemen inzake de vooropgestelde vraag.
 

Waarmee rekening houden?

Een waarde toekennen gebeurt niet willekeurig. Waarderen gebeurt aan de hand van vastgelegde criteria, binnen een vergelijkings- of referentiekader en onderbouwd door beredeneerde argumenten.

Bepaal op voorhand het traject dat je wil volgen: wat is de context en de aanleiding, wat ga je waarderen, hoe ga je te werk en met wie, tegen wanneer wil je afronden?

Waarderen doe je niet in je eentje. Door in het waarderingsproces interne en externe belanghebbenden met een verschillende achtergrond en invalshoek te betrekken (collectiebeheerders, specialisten, mensen uit de erfgoedgemeenschap enz.) gebeurt de waardering op een weloverwogen manier en vergroot je het maatschappelijk draagvlak. Een externe begeleider kan bemiddelen en kan helpen bij het bewaken van de voortgang en de juiste toepassing van de methodiek.

Hou in het achterhoofd dat de waardering die je aan een collectie of object toekent niet voor altijd vaststaat: ze is veranderlijk en kan toenemen of verminderen door nieuwe inzichten, aanwinsten of onderzoeken. 

Een goede registratie van de objecten heeft zeker belang bij het waarderen ervan. Hoe meer informatie je hebt over een object, hoe beter je de erfgoedwaarde kan bepalen.

 

Aan de slag: basisnormen, toolbox en vorming

Voor wie een kwaliteitsvol waarderingstraject wil starten heeft FARO in nauw overleg met actoren uit de verschillende deelsectoren een traject opgezet om organisaties wegwijs te maken.

De basisnormen omvatten de essentie van een waardering, los van alle mogelijke methodieken en handleidingen. Ze zijn van toepassing in alle deelsectoren en zijn opgebouwd rond zes aspecten die niet mogen ontbreken in een waarderingstraject.

De toolbox lijst bestaande waarderingstools op, bevat recensies, praktijkvoorbeelden, sjablonen, informatie over communicatie en participatieve trajecten. De toolbox is opgebouwd vanuit de basisnormen.

De basisnormen en de toolbox kan je raadplegen op de FARO-website Erfgoed Waarderen.

Om je op weg te helpen worden regelmatig cursussen en masterclasses georganiseerd. Je kan die steeds terugvinden in de kalender van Depotwijzer en in het vormingsaanbod van FARO.

 

Tools

Er zijn verschillende tools om aan waardering te doen. We lichten er hier enkele toe. Een uitgebreid overzicht inclusief reviews door erfgoedorganisaties kan je vinden in de FARO-toolbox. Ongeacht de tool die je gebruikt en ongeacht de deelsector kunnen de basisnormen je helpen om je waarderingstraject op een onderbouwde manier uit te voeren.


Significance 2.0

Deze methodiek, die in Australië werd ontwikkeld, maakt geen gebruik van waardecategorieën, maar wel van het toekennen van betekenis aan een object of een (deel)collectie door middel van een statement of significance.
De Britse organisatie Collections Trust maakte hiervan in 2012 een herziene/eigen versie, Reviewing Significance 2.0. Zij maken ook de brug naar het gebruik, het onderzoekspotentieel, de toegankelijkheid enz., van collecties.


Op de museale weegschaal

Op de museale weegschaal (2013) is een praktisch en veel gebruikt waarderingsmodel op basis van zes stappen, een waarderingsformulier en een referentiekaderformulier. Het werd ontwikkeld door de Rijksdienst Cultureel Erfgoed


Roerend religieus erfgoed

Stappenplan voor het waarderen, selecteren en herbestemmen van roerend religieus erfgoed in parochiekerken (CRKC, Provincie Oost-Vlaanderen en Provincie Antwerpen). Deze handleiding wil aan kerkbesturen een concreet instrument aanreiken om de hun toevertrouwde erfgoedcollecties op een verantwoorde en duurzame manier te kunnen waarderen, te selecteren en desgevallend te herbestemmen. 

De Handreiking Roerend Religieus Erfgoed (Museum Catharijneconvent en de Stichting Kerkelijk Kunstbezit in Nederland) is een praktisch hulpmiddel bij het waarderen en herbestemmen van religieuze voorwerpen.


Assessment in de archeologie

In 2015 publiceerde het agentschap Onroerend Erfgoed Assessment. Een handleiding voor de archeoloog, waarmee een inschatting gemaakt wordt van het potentieel voor kennisvermeerdering van een archeologisch ensemble (op basis van onderzoeksdocumenten, archeologische vondsten en stalen). De handleiding is bedoeld voor archeologen om te gebruiken tijdens de onderzoeks- en uitwerkingsfase nadat de veldwerkfase werd afgerond.
 

Quantitative Value Assessment (QVA)

Deze methode spruit voort uit een internationale methodiek voor risicoanalyse (The ABC Method), die werd ontwikkeld door het Canadian Conservation Institute en ICCROM. Het moet nog ingang vinden als zelfstandige methodiek en is als zodanig nog niet uitgeschreven.

Zoals de naam suggereert, resulteert de waardering in een cijfer. Dit cijfer drukt de relatieve waarde uit van het erfgoed (object of deelcollectie) binnen de totale collectie, ten opzichte van de missie van de organisatie. De waarde van de volledige collectie is altijd 100%, daarbinnen kan één topstuk bijvoorbeeld een waarde van 2,43% vertegenwoordigen.

Hieruit volgende grafieken en afgeleide berekeningen zijn erg nuttig voor collectiebeheer: bij het kiezen van prioriteiten, het maken van objectieve, transparante beslissingen en het overtuigen van bestuurders. Voor meer informatie hierover kan je binnenkort ook terecht in de FARO-toolbox waardering.

 

Trajecten en pilootprojecten

Enkele voorbeelden van waarderingstrajecten

Ondertussen zijn er al meerdere waarderingstrajecten succesvol afgerond. Hieronder kan je enkele voorbeelden vinden die kunnen dienen ter inspiratie:

Uiteraard is deze lijst niet exhaustief. Waardering wordt vaker toegepast, maar het proces is niet altijd neergeschreven of kenbaar gemaakt. Mooie praktijktoepassingen mogen ons altijd worden gemeld!

Wil je zelf aan de slag gaan met waardering en selectie binnen je collectie? Weet dan dat je steeds terechtkan bij een van onze consulenten voor trajectbegeleiding.
 

Pilootprojecten waarderen van cultureel erfgoed

In 2017 en 2018 was het voor bepaalde erfgoedorganisaties mogelijk om een subsidie aan te vragen voor pilootprojecten waarderen. Meer informatie over de gehonoreerde projecten vind je op de website van het Departement Cultuur, Jeugd en Media. De kennis en ervaring opgedaan tijdens deze pilootprojecten wordt uitgewisseld in intervisiegroepen en zal gedeeld worden via de FARO-toolbox.

Laatst gewijzigd op 21/06/2018