U bent hier

Schimmels, bacteriën en andere micro-organismen

Schimmels, bacteriën en andere micro-organismen

Schimmels behoren tot de micro-organismen en vormen naast planten en dieren een afzonderlijk rijk. Ze zijn een onmisbare schakel in de keten van afbraak en recylage van organisch materiaal in de natuur. Maar net als insecten vormen ze ook een bedreiging voor ons erfgoed.

Aantasting van hout door oppervlakteschimmels

WAT

Het grootste deel van de micro-organismen (schimmels, groene algen, zwammen enz.) is in onze omgeving in grote hoeveelheden aanwezig. In 'gunstige' omstandigheden kunnen ze zich ontwikkelen en behalve de collectie ook het gebouw aantasten. Hun aanwezigheid en verspreiding is vaak een teken dat er wat schort aan het onderhoud en de hygiëne in het gebouw.
 

Omstandigheden waarin schimmels zich ontwikkelen

  • voedingsbodem: organisch materiaal: hout, papier, leer, textiel, maar ook afwerklagen van plantaardige oorsprong (bv. lijnolie op steen) en zelfs stof
  • een hoge relatieve luchtvochtigheid (afhankelijk van de schimmelsoort) gedurende een korte of langere periode en vanaf een bepaald percentage. Sommige schimmels onwikkelen zich al bij 65%, andere pas vanaf 85%. De kans op schimmelvorming wordt bepaald door het ontkiemingsgetal
  • een temperatuur tussen 4 en 40°C, afhankelijk van de schimmelsoort. De meeste verdragen geen lage temperatuur
  • zuurstof
 

Schade

  • Ze veroorzaken rechtstreekse schade door hun groei: zo maken ze documenten en ander materiaal onleesbaar.
  • Ze tasten de structuur van het materiaal aan omdat ze er zich een weg doorheen banen.
  • Ze halen voedsel uit materiaal door er enzymen op af te sturen en verzwakken het zo.
  • Ze scheiden zure producten af waardoor het materiaal verzuurt (bv. papier) en ze laten kleurstofen achter die vaak niet meer te verwijderen zijn.
  • Ze vormen een gevaar voor onze gezondheid: er is een risico op het ontwikkelen en versterken van allergische reacties.


GEÏNTEGREERDE SCHIMMELBESTRIJDING

Het is belangrijker en efficiënter de omstandigheden aan te passen dan alleen de micro-organismen te bestrijden. Als de omgeving niet langer gunstig is (verlagen van de RV, aanpassen van de temperatuur enz.), stopt hun groei en wordt de kans op aftakeling kleiner.

Voor meer informatie over de soorten schimmels en zwammen die hout aantasten: zie de onderhoudstip door Monumentenwacht bij de downloads.


Voorkomen

  • Houd de relatieve vochtigheid lager dan 60%.
  • Zorg voor voldoende ventilatie.
  • Vermijd microklimaten en houd koude bruggen extra in het oog.
  • Houd de ruimte schoon en stofvrij.


Blokkeren

  • Ga na waar schimmels het gebouw kunnen binnenkomen en neem maatregelen om dat tegen te gaan.
  • Controleer en vervang filters van luchtbehandelingsinstallaties.
  • Reinig regelmatig de kanalen, warmtewisselaars en druipbakken van luchtbehandelingsinstallaties.
  • Controleer binnenkomend archiefmateriaal op schimmelgroei.
  • Plaats besmet en verdacht materiaal in quarantaine en behandel het.
  • Controleer of verdacht materiaal schimmelgroei vertoont:
    • zo nee: reinig,
    • zo ja: isoleer en behandel.


Detecteren

  • Inspecteer steekproefsgewijs het erfgoed in depot.
  • Inspecteer ook uitgeleende stukken.
  • Inspecteer de depotruimte regelmatig.
  • Stel vast of de aangetroffen schade, pluis of vlekken van schimmel afkomstig zijn:
    • zo nee: reinig,
    • zo ja: neem een staal van de schimmel en isoleer het stuk.
  • Noteer alle waarnemingen in een logboek.


Reageren

  • Schakel indien nodig de luchtbehandelingsinstallatie uit.
  • Lokaliseer alle besmette stukken.
  • Neem een schimmelstaal om te bepalen om welke schimmel het gaat.
  • Voer de besmette stukken af naar de behandelruimte.
  • Ga na of de schimmel actief is.
  • Achterhaal de oorzaak en neem die weg.


Remediëren

  • Pak de geïsoleerde stukken uit en droog ze als ze nat zijn.
  • Ga na of de besmetting mechanisch kan worden verwijderd.
  • Zo niet: bestrijd de besmetting en verwijder de restanten van de schimmels zorgvuldig.
  • Ontsmet de omgeving.

Schimmeldetectie met behulp van een broedstoof

Laatst gewijzigd op 30/07/2019