U bent hier

Schadelijke vloeistoffen

Schadelijke vloeistoffen

Het gebruik van water, verkeerde vloeibare schoonmaakmiddelen of het verkeerd gebruik van de juiste schoonmaakmiddelen kan veel schade veroorzaken. Meestal blijven vlekken achter op het voorwerp. In het ergste geval gaan bepaalde materialen een chemische reactie aan met bepaalde producten en zie je die schade pas na verloop van tijd. Ook bij het aanraken van voorwerpen kan je onbedoeld schade toebrengen.

WAT

Het gaat om lekken, vlekken of contact met vloeistoffen die soms door de lucht worden gedragen, zoals druppels van een spray. Als de vloeistoffen opdrogen, laten ze vlekken of een residu achter. Het residu kan je als een vaste stof beschouwen.

Agressieve schoonmaakmiddelen kunnen zuren, basen of solventen doen inwerken op het erfgoed. Maar ook 'goede' producten kunnen schade veroorzaken, zoals Silver Dip, boenwas op baisis van bijenwas (licht zuur) die op termijn corrosie kan veroorzaken. Sommige ingrepen gebeuren met de beste bedoelingen maar doen meer kwaad dan goed. Een goedbedoelde 'beschermlaag' kan bijvoorbeeld corrosie van metaal veroorzaken omdat het verzuurt.

SCHADE

Vrij veel vloeistoffen vormen alleen een vlek, maar zuren, basen of zouten kunnen chemisch reactief zijn. Solventen in vloeibare of vaste vorm reageren vaak met materialen.

De schade treedt onmiddellijk of (vaker) na verloop van tijd op, afhankelijk van de schadelijke stof en het materiaal dat wordt beschadigd. Zo blijven voedselresiduen of verkeerde schoonmaakmiddelen op zilver eerst ongemerkt en merk je pas na een tijd de schade. Zelfs als de residuen inert zijn, kunnen ze schadelijke gassen of vloeistoffen absorberen!

Zuren of basen

  • Zuurtegraad (pH) meten:
    • pH 7: neutraal
    • < 7: zuur
    • > 7: base
  • Zuren veroorzaken corrosie of etsen op het oppervlak van metalen of bepaalde kalkhoudende materialen. 
  • Het aanraken van metalen (zowel met vernis en patine als zonder) is schadelijk omdat de handen zuren, zouten, vocht en vetten afscheiden.
  • Na verloop van tijd verzwakken zuren organisch materiaal: zo wordt papier broos.
  • Basen beschadigen vooral metaal dat lood en proteïnehoudend organisch materiaal bevat, zoals wol, perkament en leer.


Solventen

  • Water dat zich gedraagt als solvent veroorzaakt het 'bloeden' (uitlopen) van kleuren die oplosbaar zijn in water.
  • Schade door vloeibare solventen kan leiden tot het volledig oplossen van een stof.
  • Sommige organische solventen verwijderen water. Als je ze in grote hoeveelheden gebruikt voor organisch materiaal (bv. hout, textiel), droogt het materiaal uit en is er een risico op breuk of krimp.


VOORKOMEN

Vermijd het gebruik van solventen en agressieve schoonmaakmiddelen in de omgeving van of op het erfgoed. Ze doen meer kwaad dan goed en de schade is vaak onherstelbaar. Lees hierover schoonmaak.

blokkeren

Schakel zo veel mogelijk intern gegenereerde bronnen uit. Het uitschakelen van extern gegenereerde polluenten is haast onmogelijk.

DETECTEREN

In het oog houden en waakzaam zijn is het meest doeltreffend:

  1. Volg de conditie van gevoelig materiaal in de nabijheid van reactieve polluenten nauwgezet op (zie conditieblad).
  2. In het hoofdstuk over stof en vuil lees je hoe je de afzetting van stofpartikels kan opvolgen.
  3. Bepaal de zuurtegraad (pH) van een stofafzetting door een staal te nemen, lichtjes te bevochtigen en te testen met een pH-strip.


REAGEREN EN REMEDIËREN

  • Laat polluenten verwijderen door een restaurator, ook als ze zijn binnengedrongen bij stevig materiaal: bv. witgoed, linnen, papier.
  • Stabiliseer in situ bv. papier. Buffer met calciumcarbonaat, vooral om schade in de toekomst te vermijden (preventieve conservatie).


Synergie

Als de ingrepen hierboven niet mogelijk zijn, werk dan op het samenwerken met andere schadefactoren (synergie) en schakel een andere factor uit: verminder bijvoorbeeld het contact met licht en verlaag de relatieve vochtigheid. (Houd wel rekening met de minimumgrens die wordt aanbevolen voor het materiaal.)

TIPS & TRUCS

  • Vermijd het gebruik van drank in de nabijheid van het erfgoed.
  • Vermijd rook en roet.
  • Gebruik handschoenen of maak je handen schoon voor het hanteren van gevoelig materiaal.
  • Volg de richtlijnen om stofpartikels te verwijderen.
  • Consulteer een specialist voor de behandeling of om de impact van schadelijke stoffen te verminderen.

 

Laatst gewijzigd op 01/09/2015