Kunststof

Kunststof

Bepaalde kunststoffen zijn zeer geschikt als verpakkingmateriaal voor erfgoedvoorwerpen. Zij zijn chemisch stabiel en beschadigen de verpakte voorwerpen niet. Kunststoffen zijn verkrijgbaar in veel verschillende uitvoeringen. Je hebt zacht verpakkingsmateriaal, zoals schuimrol en mousse, maar er is ook zeer harde kunststof, zoals kratten en pallets. 

Soft- en hardverpakking uit kunststof

Niet alle kunststoffen zijn geschikt om te gebruiken als verpakkingsmateriaal voor erfgoedvoorwerpen. Enkel 100% polyethyleen (PE), polypropyleen (PP), polystyreen en inerte polyester worden aangeraden. Zij zijn normaal chemisch inert. Het gebruik van bijvoorbeeld PVC raden we sterk af: deze stof bevat weekmakers die uit het materiaal wasemen en gaan kleven. Ze kunnen veel schade toebrengen aan de voorwerpen.

TIPS & TRUCS

Let steeds op de chemische samenstelling van de verpakkingsmaterialen. 100% polypropyleen kan bijvoorbeeld nog slechte toevoegingen of additieven bevatten, zoals weekmakers. Vraag dit goed na (productfiches) en neem geen risico’s op dit vlak. 

Voordelen

  • De meeste (zachte) kunststoffen vangen schokken en trillingen op.
  • Kunststoffen zijn waterbestendig.
  • Zachte kunststoffen zijn makkelijk op maat te snijden en aan te passen aan de vorm van het voorwerp.
  • De inerte verpakkingsmaterialen worden niet zuur, hebben een neutrale ph en gaan zeer lang mee.
  • Enkele kunststof verpakkingen zijn doorzichtig, waardoor je je verpakte voorwerp blijft zien.
  • Hardverpakkingen in kunststof hebben een grote draagkracht.


Nadelen

  • Op kunststof kan je moeilijk schrijven (bv. het objectnummer).
  • Kunststof verpakkingsmateriaal is meestal duurder dan karton en papier, maar doordat kunststof langer meegaat, compenseert dat de prijs.
  • Kunststoffen kunnen smelten bij brand (zeer hoge temperaturen) en zo extra schade toebrengen aan voorwerpen.
  • Kunststof vormt geen buffer voor vocht en schadelijke gassen.
  • Kunststof verpakkingsmateriaal ademt niet (uitgezonderd tyvek). Als de klimaatomstandigheden schommelen, loop je het risico op een microklimaat in de verpakking. Dat is mogelijk op te lossen door verluchting aan te brengen in het materiaal, zoals gaten in de bakken of snedes in de schuimfolie/bubbelplastic. Je kan ook zijdepapier als vochtbuffer tussen het voorwerp en de schuimfolie/schuimplaat aanbrengen. Dat is sowieso aan te raden.

 

SCHUIMROL/SCHUIMFOLIE

  • Ibicel, ibycel of ebycel
  • 100% polyethyleenschuim (PE) met fijne celstructuur, 1-2mm dik, op rol. Vraag na of het schuim chemisch inert is: 100% PE, zonder weekmakers en andere toevoegingen.


Bruikbaarheid

  • zeer bruikbaar en relatief goedkoop verpakkingsmateriaal
  • beperkte bescherming tegen schokken en trillingen
  • ideale (tijdelijke) eerste verpakkingslaag rond (kleine) voorwerpen
  • ook goed bruikbaar als bufferend materiaal op legborden in depot
  • bufferend materiaal tussen opeengestapelde voorwerpen op een legbord, bv. borden
  • te versnijden met schaar of cuttermes; scheurt ook vrij makkelijk


Noppenfolie MET TWEE GLADDE ZIJDEN OF EEN GLADDE ZIJDE EN SCHUIMZIJDE

  • 100% polyethyleen (PE). Vraag na of het schuim chemisch inert is: 100% PE, zonder weekmakers en andere toevoegingen.
  • Gebruik geen gewone noppenfolie. Kies voor de noppenfolie met twee gladde zijden of één gladde zijde en één zijde met een schuimlaagje van circa 1mm dik.
    • De gewone noppenfolie kan een aftekening van de noppen achterlaten op het object dat erin wordt verpakt.
    • De gewone noppenfolie is één laagje plastic en een laagje noppen. Als de noppen springen, heb je alleen twee laagjes plastic over en biedt het materiaal nagenoeg geen bescherming meer. De noppen van de varianten op de gewone noppenfolie knappen minder snel.


Bruikbaarheid

  • geringe en kortstondige bescherming tegen schokken en trillingen. De noppenfolie met schuimlaag heeft een iets grotere schokdempende werking als de noppenfolie met twee gladde zijden.
  • gebruikt als vul- en verpakkingsmateriaal 
    • Breng een extra buffer aan tussen de noppenfolie en het object, bv. zijdepapier. Die doet dienst als vochtbuffer en zorgt ervoor dat de noppen zich zeker niet kunnen aftekenen op het object.
    • De variant met schuimfolie aan één zijde gebruik je met het schuimlaagje naar binnen/tegen het voorwerp.


schuimplaat

100% polyethyleenschuim (PE)

  • Vraag na of het schuim chemisch inert is: 100% PE, zonder weekmakers en andere toevoegingen.
  • Vermijd schuim gemaakt van recyclageproducten.
  • Wordt verkocht onder de (merk)namen museumschuim, Museum Art Foam (MAF) enz.
  • Er is keuze tussen een fijne of grove celopbouw, verschillende diktes (ca. 3-50mm) en densiteiten (indrukbaarheid).
    • etafoam, itef, nopafoam: hardste, ruwste variant: geen bufferende werking en eventuele scherpe randen (breng een laag ibicel of iets dergelijks aan tussen etafoam en het voorwerp)
  • witte of grijs/zwarte kleur is het meest gangbaar
  • vrij duur materiaal


Bruikbaarheid

  • biedt een goede bescherming tegen schokken en trillingen
  • zeer bruikbaar als verpakkingsmateriaal waarbij je de vorm van het object uitsnijdt in de schuimplaat
    • te snijden met een cuttermes (dunne platen), een handzaagmachine met glad snijblad (dikkere platen, zorgt voor gladde snijranden) en beugelholpijpen (om kleine ronde vormen mee uit te snijden)  
    • Verbindingen tussen platen maak je met connectoren uit kunststof, lijm (warmtepistool) en dubbelzijdige tape. Een aantal tapes lost na een tijd. Breng genoeg sterk klevende tape aan, controleer regelmatig.
    • Neem de vorm van de verpakken objecten met pen over op de schuimplaat om het uitsnijden te vergemakkelijken.
  • bufferend materiaal in kisten of transportbakken
    • Het schuim kan op maat worden gesneden. Dat werkt ondersteunend, schokdempend en klimaatbufferend.
    • De te gebruiken dikte en densiteit (indrukbaarheid) van het schuim hangt af van het te verpakken voorwerp: voor een zwaarder voorwerp gebruik je minder dense/minder indrukbare schuimplaat.
    • Er bestaan programma's om kisten te ontwerpen en de densiteit en de dikte van de schuimlaag uit te rekenen, bv. PadCAD van het Canadian Heritage Institute dat je tien maal gratis mag uittesten.
  • Bufferend materiaal op legborden in depot (dunste variant) is een mooie, maar dure oplossing.
  • Het vastleggen van objecten in dozen en lades: doe dit door de vormen van de objecten uit te snijden in een schuimplaat op maat van de lade, of door het gebruik van kleinere blokjes schuim op een onderlaag van bv. zuurvrij karton
  • Blokjes voor onder schilderijen die op de vloer worden geplaatst werken schokdempend en voorkomen het onderuitglijden van de lijsten.
  • De grovere variant breng je het best niet direct in contact met objecten: hij is te hard om schokken op te vangen. Het is aan te raden telkens een buffer (bv. zijdepapier) aan te brengen tussen het schuim en een voorwerp


Melinex (MYLNAR)

  • dunne, inerte, transparante polyesterfolie/film, dampdicht, licht statisch
  • folie uit polyetheentereflalaat (PET) zonder interne weekmakers; wordt niet kleverig of bros. Vraag na of de folie chemisch inert is: 100% PET, zonder weekmakers en andere toevoegingen.
  • verkrijgbaar in verschillende uitvoeringen, met verschillen in diktes en helderheid, en in gebruik. 
  • ademend, minder kans op microklimaat
  • Melinex is enigszins statisch (kan stofdeeltjes aantrekken) en heeft geen bufferende werking. Condens is mogelijk.


Bruikbaarheid

  • Melinex beschermt niet tegen schokken en trillingen.
  • De dunne folie (ca. 21 micron) wordt gebruikt voor het verpakken van (klevende) objecten. Niet gebruiken bij gevoelige materialen, zoals was.
  • De dikkere melinex (ca. 75 micron) wordt vaak gebruikt als buffer tussen een object en een zure omgeving, bv. een verpakking of depotmeubiliair uit zuur karton of hout dat slechte gassen uitwasemt.
    • Hoe dikker de folie, hoe dampdichter: doordat je de folie gewoon in de lade of verpakking legt, kunnen er alsnog gassen ontsnappen, maar zo vermijd je wel het rechtstreekse contact tussen voorwerp en zure omgeving.
  • Met de dikke melinex kan je ook zelf hoesjes of enveloppen maken (met een lastang) voor het bewaren van foto's, plannen en dergelijke.


Tyvek 

  • dun, wit, fijn, niet-geweven, inert kunststoftextiel uit polyethyleen (PE)
    • voor het verpakken van erfgoedvoorwerpen: alleen Tyvek type 1443R en type 1622e. Andere types: mogelijk schadelijk, onder andere voor textiel
    • beperkt wasbaar op 30°C met een neutrale detergent Froggy, Ecover enz.
  • niet schurend, stofwerend, ademend en waterafstotend materiaal. Te gebruiken met de gladste kant tegen het object aan
  • makkelijk te knippen en te stikken onder een naaimachine, niet scheurbaar


Bruikbaarheid

  • als (stof)hoes rond/op objecten
    • beschermt objecten zo tegen stof en licht
    • beschermt niet tegen schokken, trillingen, zuren en andere schadelijke gassen
  • als eerste verpakkingslaag rond een object
  • Let op! Tyvek ademt beperkt door de gaatjes in het materiaal. Bij gebruik in een vochtige omgeving moet er ventilatie zijn tussen het voorwerp en de Tyvek (sluit het voorwerp niet volledig in). Je brengt het best zijdepapier aan als vochtbuffer tussen het voorwerp en de Tyvek hoes. Controleer regelmatig op schimmelgroei. 


(minigrip) zakjes en andere KUNSTSTOF hoezen

  • Gebruik zakjes uit polyethyleen (PE), polypropyleen (PP) of polyester (bv. Melinex).
    • transparante materialen
    • polypropyleen en polyethyleen zijn goedkoper dan Melinex, maar dunner en minder krasvast. Ze ademen minder dan polyester, waardoor er kans is op een microklimaat in de hoes (indien nodig is dit vaak op te vangen door toevoeging van strook zuurvrij papier)
  • Ga na of de kunststof vrij is van weekmakers en andere toevoegingen.
  • Er zijn verschillende types en (standaard)formaten op de markt.


Bruikbaarheid

  • Gebruik ze voor het verpakken van tweedimensionale voorwerpen, zoals ansichkaarten, foto's en prenten.
    • Voor fotomateriaal kan je ook kiezen voor enveloppen uit papier.
    • Plastic omslagen hebben het grote voordeel dat men het document kan bekijken zonder het uit de omslag te moeten halen. Zo bescherm je het tegen stof, slijtage en vingerafdrukken.
  • Minigripzakjes worden vaak gebruikt voor het verpakken van archeologisch materiaal.
  • Gebruik ze voor het samenhouden van verschillende kleine (onderdelen van) voorwerpen. Metalen voorwerpen kan je in een afgesloten zak bewaren zodat ze van de lucht zijn afgeschermd en minder snel gaan oxideren.
  • Let op voor microklimaten en schimmelvorming; laat de zakjes open of perforeer ze.


CURVERDOZEN

  • type Curver Grand Chef
  • doorzichtig
  • perfect luchtdicht. Let op: niet alle dozen zijn even luchtdicht. Curver Grand Chef is dat door de rubberen rand in het deksel.


Bruikbaarheid

  • in de archeologische sector vaak gebruikt om metaal in te bewaren. Je creëert een droge omgeving door het gebruik van silicagel in de curverdoos 
  • in de archeologische sector ook gebruikt om kleine voorwerpen nat in te bewaren
 

Kunststof kratten

  • Gebruik enkel inerte kratten uit 100% polypropyleen (PP) en polyethyleen (PE), zonder weekmakers en uit niet-gerecycleerd materiaal.
  • Er zijn verschillende types en standaardformaten op de markt, bv. rakobakken, euronormbakken. Let op hun draagkracht.
    • Er bestaan inklapbare en nestbare bakken die zorgen voor een minder volumineuze opslag van lege bakken.
    • Vaak kan je ook kant-en-klare vakindelingen kopen, passend bij het formaat van de bak.
  • Let bij het gebruik van dichte kratten met deksels en bij een niet-stabiel klimaat in het depot op voor microklimaten binnenin.
    • Plaats eens een datalogger in de krat om te zien hoe het klimaat er is en zich verhoudt tot het klimaat in het depot.
    • Vermijd het risico op door bv. bakken met open handvatten te kopen, gaten in de bak te boren of het deksel open te laten staan. Of leg een kartonnen plaat onderaan in de bak, als vochtbuffer.


Bruikbaarheid

  • zeer bruikbaar voor het transporteren van voorwerpen (over kleine afstanden)
    • De bakken zijn herbruikbaar.
    • Combineer met een 'zacht' verpakkingsmateriaal. Buffer indien nodig de bodem en de zijwanden in de bak met mousse tegen stoten en trillingen.
    • Voor transport is het handig als je de bakken makkelijk (onderling) kan stapelen op pallets (formaat 80x60cm, formaat 60x40cm, formaat 40x30cm enz., gecombineerd met verschillende hoogtes)
  • bruikbaar als buitenste schil bij het verpakken van verschillende erfgoedvoorwerpen voor bewaring in depot 
    • De meeste bakken kan je makkelijk onderling stapelen. Als je dat doet, moet je alleen op de bovenste bak een deksel plaatsen.
    • In de bakken zelf kan je voorwerpen op verschillende manieren verpakken en mogelijk ook stapelen.


KUNSTSTOF dozen

  • Gebruik enkel inerte dozen uit 100% polypropyleen (PP) en polyethyleen (PE), zonder weekmakers.
  • Er zijn op de markt enkele standaardformaten. Je kan ze ook zelf maken uit platen gecanneleerd polypropyleen.
  • Gebruik dozen met gladde binnenwanden.
  • Kies voor dozen die je door te vouwen in elkaar zet. Vermijd het gebruik van lijmen, nietjes enz.
  • Deze dozen wegen minder dan kunststof kratten. Ze zijn waterbestendiger en duurzamer dan kartonnen dozen.
 

VARIA

  • ladekastjes voor munten
    • verkrijgbaar met lades op verschillende hoogtes en in verschillende formaten, met vaste vakverdelingen
    • zeer compacte opslagwijze voor het bewaren van een groot aantal munten, penningen en andere kleine voorwerpen (juwelen, medailles e.d.) in depot
    • stukjes zuurvrij karton onderaan in de lades als vochtbuffer, met daarop het voorwerpnummer
  • kunststof palletbox


gebruik niet

Gewone noppenfolie

Kan weekmakers bevatten en is niet geschikt als verpakkingsmateriaal. De bubbels kunnen snel springen en dan wordt de bescherming herleid tot twee dunne laagjes plastic. De bubbels kunnen ook sporen achterlaten op een object, bv. afdrukken in de beeldlaag van een schilderij, op metaal enz.

Luchtkussens

Kunnen snel 'knappen', waardoor de bescherming wordt herleid tot twee dunne laagjes plastic.

Kunststof chips

  • zijn statisch en kunnen hierdoor aan het object kleven
  • het object zakt bij manipulatie van de verpakking naar onderen in de chips en belandt zo tot op de bodem, waardoor de beschermde functie (onderaan) wegvalt
  • een zeer goed alternatief zijn vulkussens of fillers gevuld met EPS-bolletjes. De stof rond de bolletjes voorkomt dat het voorwerp te diep kan zakken en ook het plakken van de statische bolletjes aan het voorwerp.
Schuimrol als eerste beschermlaag van voorwerpen in een kunststof bak. De lege ruimte tussen de voorwerpen is opgevuld met schuimplaat, zodat voorwerpen niet meer kunnen bewegen bij het hanteren van de bak.
Schuimplaten
Schuimplaat als bufferend materiaal in kisten of transportbakken
Laatst gewijzigd op 28/06/2019