U bent hier

Aftakeling van metalen siervoorwerpen

Aftakeling van metalen siervoorwerpen

Welke schadefactoren bedreigen je metalen siervoorwerpen? Je leest het hieronder.

AFTAKELING (ZIE OOK DE TIEN SCHADEFACTOREN)

Wat is corrosie?

Om ertsen te verwerken tot metalen is veel energie in de vorm van warmte nodig en een reducerende factor om zuurstof te onttrekken. Maar metalen hebben steeds de neiging terug te keren naar hun natuurlijke vorm, het erts. 
Het metaal reageert dan met zuurstof en andere reactieve materialen in de omgeving. Dat proces heet corrosie. De corrosieproducten lijken fel op de oorspronkelijke vorm van het metaal (erts). 

  • Traag corrosieproces: de corrosieproducten vormen een coherente laag over het hele metaaloppervlak. Deze laag heet patina als ze het voorwerp opluistert. Maar ervaart men de laag als onesthetisch, dan is het aanslag. 
  • Snel corrosieproces: ongelijkmatige 'korsten', vlekken of putten. Corrosieproducten van een onderliggende koperlegering of ijzer kunnen de bovenlaag, zoals een vergulding, aantasten.  
  • De snelheid waarbij corrosie optreedt, is afhankelijk van de metaalsoort: sommige metalen zijn reactiever dan andere en corroderen eerder, ongeacht de omstandigheden. De mate waarin ze corroderen is een belangrijke eigenschap. Het gaat van hoogreactief (minder edele metalen) naar minder reactief (edele metalen). Zink, ijzer, tin, lood en koper zijn reactiever dan zilver en goud. 


Water, hoge relatieve vochtigheid, verontreiniging, verkeerde temperatuur

In tegenstelling tot andere materialen reageren metalen snel op de omgeving. Corrosie gaat ook sneller als de metalen in contact staan met water: zowel in de gedaante van vocht, condensatiewater en hoge relatieve vochtigheid als in de vorm van verontreiniging op het oppervlak dat water aantrekt (bv. stof). Chemische stoffen, zoals zuren en basen, polluenten (bv. zweet uit de handen, bouwstof), en een hoge temperatuur versnellen het corrosieproces.


Diefstal

Metalen zijn kostbaar en zeker voorwerpen uit edelmetalen zijn een makkelijk doelwit voor diefstal. Denk ook aan de kleine afmetingen die ze vaak hebben, zoals juwelen. 


Fysische krachten

  • Krassen, barsten, scheuren, blutsen, deuken, vouwen en materiaalverlies in een metalen voorwerp enz.: het ontstaat allemaal door het verkeerd hanteren of ongeschikt opbergen van de voorwerpen. Vooral metalen voorwerpen met een toplaag uit een ander metaal (bv. verguld zilver) zijn gevoelig voor krassen en andere oppervlakteschade. 
  • Verkeerde herstellingen die tot materiaalverlies leiden. 
  • Slijtage van details door het gebruik van een verkeerd onderhoudsmiddel of overdadig en onjuist reinigen met een goed middel.
  • Krassen door te poetsen zonder eerst het stof te verwijderen.
  • Commerciële metaalpoetsmiddelen: bij elke poetsbeurt verdwijnt een laagje metaal. Op termijn veroorzaakt dit slijtage van het metaal waarbij details, ciselurewerk enz. vervagen en zelfs verdwijnen. Ook zilvermerken slijten zo weg. Dergelijke middelen maken ook vaak krassen en dus een minder perfecte glans. Commerciële poetsmiddelen kunnen ook achterblijven op metaal, wat corrosie kan veroorzaken. 
  • Zachte metalen breken (metaalmoeheid) als je ze te vaak plooit. Denk aan een zilveren gebogen lepeltje dat  je opnieuw recht wil plooien.
  • Wanneer metalen voorwerpen zijn samengesteld uit onderdelen die aan elkaar zijn bevestigd, kunnen de verbindingen breken bij het gebruik of onderhoud.


Oude of verkeerde ingrepen

  • Vaak worden metalen voorwerpen hersteld met tinsoldeer dat bij het onzorgvuldig verwijderen van het vloeimiddel  (samenstelling: zuur of zout) corrosie veroorzaakt.
  • Als de verbinding bij een herstelling met epoxyharsen niet goed is uitgevoerd, kan de herstelling lossen. 
  • Bij een herstelling vinden soms overbodige handelingen plaats. Zo is het galvanisch verzilveren van massief zilver niet nodig en gaat de authenticiteit van het voorwerp voorgoed verloren. Massief zilver kan perfect worden gereinigd en zal zo zijn authenticiteit behouden.
  • Oorspronkelijke verguldingen, zelfs al vertonen ze slijtage, zijn veel waardevoller dan een nieuwe galvanische vergulding. Slijtage van het oppervlak is een ouderdomspatine die deel uitmaakt van de geschiedenis van het voorwerp. Die negeren betekent informatie- en ook waardeverlies.  
  • Commerciële metaalpoetsmiddelen veroorzaken niet alleen fysische schade, maar ook corrosie door chemische stoffen (bv. zuren, ammoniak) die achterblijven en nawerken. Gebruik alleen de middelen en methodes die we voorschrijven in de reinigingsfiches. Het reinigen van metalen voorwerpen is een delicate onderneming. Wees voorzichtig en vraag bij twijfel raad aan een gekwalificeerde metaalrestaurator.
  • Sommige voorwerpen zijn afgewerkt met een patina die je voorgoed kan verwijderen door het gebruik van een verkeerd middel
  • Het poetsen van metalen voorwerpen houdt altijd risico's in: je verwijdert telkens een laagje metaal, de kans op krassen en schade aan de ornamenten is groot en er is kans op corrosie als je geen handschoenen draagt of je vingerafdrukken niet zorgvuldig verwijdert. Beperk het poetsen en bescherm de voorwerpen tegen aanslag en stof (zie bewaarfiches). Als je de voorwerpen niet kan beschermen tegen stof, verwijderen dat dan regelmatig.
  • Dompelbaden voor zilver bevatten zuren die je maar met moeite wegspoelt na behandeling. Zuurresten veroorzaken vaak corrosie rondom kleine defecten in het oppervlak en holle gedeelten waarin het zuur is achtergebleven. 
  • Identificeer de metaalsoort om te bepalen welke methode je het best gebruikt voor het onderhoud.
  • Tinsoldeer op zilveren voorwerpen kan gaten in het zilver veroorzaken. Tin en lood vermengen zich makkelijk met zilver. Omdat tin en lood een veel lager smeltpunt hebben dan zilver, kan bij verhitting ook het met het soldeer vermengde zilver smelten.
  • Vernissen van zilver en koperlegeringen om aanslag en oxidatie te voorkomen. Sommige vernissen vergelen door veroudering. Bij vernis op basis van nitrocellulose treedt dit effect soms al na enkele jaren op, waardoor een nicotinekleur ontstaat die vooral op zilveren voorwerpen erg goed zichtbaar is. Daarnaast kunnen ondeskundig aangebrachte vernissen zorgen voor irisering van het oppervlak en/of het oppervlak een plastic uiterlijk geven.
  • Als het vernis niet overal goed dekt of bij beschadigingen in het vernis kan preferentiële aantasting van de blootliggende delen optreden. Hierbij worden deze delen sterker aangetast dan wanneer het geheel niet gelakt zou zijn. Ingeëtste plekken zijn soms het gevolg.
Laatst gewijzigd op 17/10/2014